Wścieklizna u psa – zakażenie, objawy, leczenie i profilaktyka szczepieniami

Wścieklizna jest chorobą, która od wieków budzi ogromny lęk zarówno u opiekunów psów, jak i wśród lekarzy weterynarii. To jedna z najgroźniejszych chorób wirusowych, jakie mogą dotknąć zwierzęta domowe, dzikie oraz człowieka. Zarażenie wścieklizną zawsze kończy się śmiercią, jeśli nie zostanie odpowiednio wcześnie podjęta profilaktyka. W Polsce istnieje obowiązek szczepienia psów przeciwko tej chorobie, co pozwala skutecznie uchronić psa przed rozwojem choroby.

Mimo że przypadków wścieklizny w Polsce jest dziś niewiele, wciąż odnotowuje się pojedyncze przypadki wścieklizny u zwierząt, w tym wścieklizny nietoperzy, lisów czy kotów. Dlatego każdy właściciel psów powinien wiedzieć, jak rozpoznać chorobę, jakie są pierwsze objawy wścieklizny oraz jak wygląda przebieg wścieklizny u psa.

Wścieklizna u psów to wirusowa choroba zakaźna, wywoływana przez europejski wirus wścieklizny (Rabies virus) z rodziny Rhabdoviridae. Wirus ten atakuje układ nerwowy, powodując uszkodzenia mózgu i rdzenia kręgowego. Zakażenie dochodzi poprzez kontakt śliny chorego na wściekliznę zwierzęcia z przerwanym naskórkiem lub błoną śluzową – najczęściej w wyniku ugryzienia, ale także poprzez kontakt śliny z raną lub okiem.

Choroba występuje u wielu gatunków – dotyka psy, koty, lisy, nietoperze, kuny, a także człowieka. Wścieklizna jest objęta ustawą o ochronie zdrowia zwierząt oraz przepisami o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt. Zgodnie z prawem obowiązek szczepienia na wściekliznę dotyczy wszystkich właścicieli psów – szczepionka musi być podana najpóźniej w czwartym miesiącu życia psa, a następnie regularnie odnawiana.

Do zakażenia wścieklizną najczęściej dochodzi w wyniku pogryzienia przez chore zwierzę lub kontaktu z jego śliną. Wirus przemieszcza się z miejsca wniknięcia wzdłuż nerwów do mózgu, gdzie namnaża się, powodując objawy neurologiczne. Czas od zakażenia do wystąpienia objawów klinicznych może wynosić od kilku dni do nawet kilku miesięcy – zależy to od miejsca ugryzienia, ilości wirusa oraz odporności zwierzęcia.

Choroba ta może być przenoszona przez dzikie zwierzęta, dlatego kontakt z nimi, szczególnie lisami czy nietoperzami, stanowi istotne ryzyko dla psów. I choć w ostatnich latach przypadków wścieklizny w Polsce jest niewiele, wciąż jednak odnotowuje się sporadyczne ogniska choroby w niektórych rejonach, o czym informuje powiatowy lekarz weterynarii.

Pierwsze objawy wścieklizny często są niespecyficzne i mogą przypominać inne choroby. Przebieg tej choroby wirusowej dzieli się na trzy fazy:

Faza prodromalna (wstępna) – trwa 2–3 dni. Pies może być apatyczny lub nadmiernie pobudzony, wykazywać zmiany w zachowaniu, niechęć do jedzenia, gorączkę, a także nadwrażliwość na dotyk i dźwięki. Opiekunowie psów często zauważają, że pupil staje się niespokojny lub wręcz przeciwnie – nietypowo osowiały.

Faza pobudzenia (furious) – zwykle kilka dni. W tej fazie pojawia się agresja, nieuzasadnione ataki na inne zwierzęta lub ludzi, nadmierne ślinienie się, trudności w połykaniu, chrypka. Pies może reagować gwałtownie na światło i hałas.

Faza porażenna (paralytic) – ostatni etap, w którym pojawia się osłabienie mięśni, porażenie kończyn, zez, brak koordynacji ruchów, niemożność połykania, a w końcu porażenie mięśni oddechowych prowadzące do śmierci.

Niestety, po wystąpieniu objawów rokowanie jest zawsze złe – choroba kończy się śmiercią w ciągu kilku dni. Chociaż ostatni przypadek wścieklizny u człowieka odnotowano w Polsce kilkanaście lat temu, choroba nadal stanowi poważne zagrożenie zdrowotne.

Wścieklizna jest chorobą śmiertelną, której nie da się wyleczyć po wystąpieniu objawów klinicznych. Diagnostyka potwierdzająca zakażenie u zwierząt żywych jest bardzo trudna, dlatego postępowanie opiera się głównie na obserwacji i profilaktyce.

Jeśli pies zostanie pogryziony przez zwierzę podejrzane o wściekliznę:

• należy natychmiast udać się do lekarza weterynarii,
• powiadomić powiatowego lekarza weterynarii,
• poddać psa obserwacji i postępować zgodnie z wytycznymi służb weterynaryjnych.

W przypadku braku aktualnego szczepienia ryzyko rozwojem choroby jest bardzo wysokie – może być konieczna kwarantanna lub eutanazja, jeśli wystąpią objawy neurologiczne.

W przypadku zakażenia wścieklizną nie ma możliwości wyleczenia psa przy pomocy ziół czy innych metod naturalnych. Wirus rozwija się bardzo szybko, a od momentu wystąpienia objawów choroba przebiega błyskawicznie i nieuchronnie prowadzi do śmierci.
Jednak pewne preparaty roślinne mogą wspomagać ogólną odporność psa i wspierać proces rekonwalescencji po innych chorobach czy osłabieniach. Zioła takie jak jeżówka purpurowa (Echinacea), czystek czy aloes bywają stosowane jako dodatek w diecie w celu wzmocnienia układu immunologicznego. Trzeba jednak podkreślić – ich stosowanie zawsze powinno być konsultowane z lekarzem weterynarii i nigdy nie może zastąpić obowiązkowego szczepienia przeciwko wściekliźnie.

Jak już wspomnieliśmy, w Polsce istnieje obowiązek szczepienia psów przeciwko wściekliźnie – pierwsza szczepionka musi być podana najpóźniej w czwartym miesiącu życia psa, a kolejne zgodnie z zaleceniami lekarza weterynarii. Właściciele psów powinni przechowywać potwierdzenie szczepienia w książeczce zdrowia psa.

Szczepienia kotów nie są obowiązkowe, jednak zalecane szczególnie w przypadku zwierząt wychodzących i mających kontakt z dzikimi zwierzętami. Regularne szczepienia pozwalają uchronić psa i inne zwierzęta domowe przed zakażeniem wścieklizną, a także zapobiegają rozprzestrzenianiu się choroby w populacji.

Wścieklizna u psa to choroba, której nie można lekceważyć. Od momentu zakażenia do wystąpienia objawów klinicznych może minąć wiele tygodni, ale kiedy choroba ujawni się, nie ma już możliwości leczenia. Dlatego właściciele psów powinni dbać o terminowe szczepienia, unikać kontaktu pupila z dzikimi zwierzętami i reagować natychmiast w razie ugryzienia lub podejrzenia kontaktu z chorym na wściekliznę zwierzęciem.