Jak rozpoznać zaćmę u psa?

Zaćma u psów to jedna z najczęstszych chorób oczu, z jaką właściciele czworonogów zgłaszają się do kliniki weterynaryjnej. Choć wiele osób kojarzy ją głównie z ludźmi, zaćma u zwierząt, zwłaszcza u psów i kotów, występuje równie często. Nieleczona może prowadzić do utraty wzroku, a tym samym obniżać komfort życia psa. Warto więc wiedzieć, jak rozpoznać pierwsze objawy, jakie są rodzaje zaćmy u psa, oraz kiedy konieczna jest operacja usunięcia zaćmy.

Zaćma jest chorobą polegającą na zmętnieniu soczewki oka, która odpowiada za skupianie światła i przekazywanie obrazu na siatkówkę. W zdrowym oku soczewka jest przezroczysta, elastyczna i umożliwia ostre widzenie. Kiedy jednak dojdzie do jej zmętnienia, światło nie dociera prawidłowo, przez co obraz staje się rozmyty lub całkowicie zanika.

Zaćma może pojawić się w każdym wieku i może dotyczyć jednego lub obu oczu psa – zarówno u szczeniąt, jak i u starszych psów. W zależności od przyczyn zaćmy u psa, choroba może mieć charakter wrodzony, dziedziczny lub nabyty.

Żeby dobrze zrozumieć, na czym polega zaćma u psa, warto przyjrzeć się bliżej temu, czym jest soczewka. To przezroczysta struktura znajdująca się za tęczówką, umieszczona w specjalnej „osłonce”, czyli torebce soczewki. Jej zadaniem jest skupianie promieni świetlnych tak, aby obraz mógł zostać prawidłowo wyświetlony na siatkówce – trochę jak w aparacie fotograficznym, gdzie obiektyw odpowiada za ostrość. W zdrowym oku soczewce oka towarzyszy prawidłowy przepływ płynu, czyli cieczy wodnistej, która odżywia struktury wewnątrzgałkowe. Kiedy jednak pojawiają się zmiany w soczewce, dochodzi do zmętnienia soczewki i stopniowego pogorszenia ostrości obrazu. To właśnie dlatego w zaćmie problem nie leży „na powierzchni” oka (jak przy podrażnieniu rogówki), ale głębiej — w środku. Co ważne, w zaawansowanym stadium zmętnienie może objąć całą soczewkę, a wtedy widzenie psa staje się bardzo ograniczone lub dochodzi do pełnej utraty wzroku. Właśnie dlatego w wielu przypadkach jedyną realną szansą, by przywrócić wzrok psa, jest zabieg i wszczepienie sztucznej soczewki po usunięciu tej zmętniałej.

Rodzaj zaćmy u psa zależy głównie od jej przyczyny. Wyróżniamy kilka podstawowych form:

• Zaćma wrodzona – obecna już u szczeniąt, często związana z zaburzeniami rozwojowymi oka.
• Zaćma dziedziczna – występuje u ras psów z predyspozycją genetyczną, np. u ras takich jak golden retrievery, cocker spaniele czy pudle.
• Zaćma starcza – pojawia się wraz z wiekiem, najczęściej po 8. roku życia.
• Zaćma cukrzycowa – rozwija się jako powikłanie cukrzycy i może postępować bardzo szybko.
• Zaćma pourazowa – spowodowana urazem oka, np. uderzeniem lub zranieniem.

W niektórych przypadkach zaćma może mieć charakter mieszany, a jej rozwój bywa powolny i niezauważalny dla właściciela.

Jak wygląda zaćma u psa? Zazwyczaj można ją dostrzec gołym okiem – w źrenicy pojawia się biało-szara mgiełka lub niebieskawy odcień, który stopniowo staje się coraz bardziej widoczny. Jednak to nie jedyny symptom.

• pies zaczyna potykać się o przeszkody lub nie trafia w miski z jedzeniem,
• unika schodów lub ciemnych pomieszczeń,
• ma mętne oczy, czasem z widocznym błyskiem w źrenicy,
• może tracić orientację w terenie,
• nie reaguje na ruch ręki przed oczami,
• występuje łzawienie, zapalenie błony naczyniowej lub zmiany w rogówce.

W początkowych stadiach pies często widzi jeszcze kontury, ale z czasem dochodzi do całkowitej ślepoty. Dlatego tak ważne jest badanie okulistyczne, które pozwala na szybkie zdiagnozowanie zaćmy i wdrożenie odpowiedniego leczenia.

Przyczyn zaćmy jest wiele. Najczęstsze to:

• czynniki genetyczne (zaćma dziedziczna),
• starzenie się organizmu (zaćma starcza),
• choroby ogólnoustrojowe, takie jak cukrzyca (zaćma nabyta),
• urazy mechaniczne oka,
• zakażenia lub stany zapalne (np. zapalenie błony naczyniowej),
• zaburzenia metaboliczne i hormonalne.

U psów cierpiących na cukrzycę, zaćma cukrzycowa może rozwinąć się nawet w ciągu kilku dni. Dlatego regularne badania kontrolne są niezbędne dla zdrowia psa.

Podstawą diagnostyki jest badanie okulistyczne wykonane przez specjalistę – okulistę weterynaryjnego. Lekarz ocenia gałkę oczną, soczewkę i siatkówkę za pomocą lampy szczelinowej i innych narzędzi. Niekiedy konieczne jest również badanie ultrasonograficzne oka, aby ocenić, czy nie doszło do oderwania siatkówki lub innych zmian wewnątrzgałkowych.

Dzięki nowoczesnym metodom okulistyki weterynaryjnej, możliwe jest dokładne określenie etapu rozwoju zaćmy u psa i dobranie najlepszego sposobu leczenia.

Wielu właścicieli pyta: czy da się usunąć zaćmę bez operacji? Niestety, leczenie farmakologiczne zaćmy jest skuteczne tylko w bardzo wczesnych stadiach choroby. Krople i suplementy mogą spowolnić rozwój zaćmy, ale nie są w stanie usunąć zmętnienia soczewki.

Jedyną skuteczną metodą, która pozwala przywrócić wzrok psa, jest zabieg usunięcia zaćmy u psa.

Operacja usunięcia zaćmy u psa to zabieg chirurgiczny wykonywany w znieczuleniu ogólnym. Najczęściej stosowaną metodą jest fakoemulsyfikacja – nowoczesna technika, w której lekarz weterynarii za pomocą ultradźwięków rozbija zmętniałą soczewkę i usuwa jej fragmenty przez mikroskopijne nacięcie. Następnie do oka wprowadza się sztuczną soczewkę, która przywraca prawidłowe widzenie.

Zabieg jest precyzyjny i wymaga dużego doświadczenia ze strony chirurga. W wielu przypadkach pies może już następnego dnia widzieć wyraźnie, choć pełna rekonwalescencja trwa kilka tygodni.

Po operacji usunięcia zaćmy u psa konieczna jest intensywna opieka. Właściciel musi podawać przepisane leki, stosować krople przeciwzapalne i antybiotykowe oraz unikać, by pies drapał oczy. Regularne wizyty kontrolne u lekarza są kluczowe, ponieważ mogą wystąpić powikłania, takie jak jaskra czy stan zapalny.

Rokowania po operacji zaćmy u psa są na ogół bardzo dobre – nawet 90% psów odzyskuje widzenie i pełnię radości życia. Dzięki temu pupil może znowu bawić się, biegać i cieszyć każdym dniem.

Choć nie zawsze da się zapobiec zaćmie u psa, można znacząco opóźnić jej rozwój. Oto kilka zasad profilaktyki:

• Regularnie wykonuj badania okulistyczne – zwłaszcza u ras obciążonych genetycznie.
• Dbaj o zdrowie ogólne psa, szczególnie o kontrolę cukrzycy i diety.
• Chroń oczy przed urazami i zanieczyszczeniami.
• Unikaj samodzielnego stosowania leków – zawsze konsultuj się z lekarzem weterynarii.
• Obserwuj pupila i reaguj na niepokojące objawy.

Choć nie zawsze da się zapobiec zaćmie u psa, można znacząco opóźnić jej rozwój. Oto kilka zasad profilaktyki:

• Regularnie wykonuj badania okulistyczne – zwłaszcza u ras obciążonych genetycznie.
• Dbaj o zdrowie ogólne psa, szczególnie o kontrolę cukrzycy i diety.
• Chroń oczy przed urazami i zanieczyszczeniami.
• Unikaj samodzielnego stosowania leków – zawsze konsultuj się z lekarzem weterynarii.
• Obserwuj pupila i reaguj na niepokojące objawy.